10

ჯიმ ჯარმუში ილია ჭავჭავაძის მოთხრობას გააცოცხლებს?

 

დღეს დილიდან ცნობილი  რეჟისორის, ჯიმ ჯარმუშის პერსონალურ ვებგვერდზე გავრცელდა ინფორმაცია, რომ ჯარმუშს დიდი სურვილი აქვს გადაიღოს ფილმი ილია ჭავჭავაძის “კაცია ადამიანის?!” მიხედვით.

 ამერიკელი რეჟისორი აქამდეც არ მალავდა თავის აღფრთოვანებას ქართული ლიტერატურის ცალკეული ნიმუშების მიმართ და გამოთქვამდა სურვილს გაეცოცხლებინა ისინი ეკრანზე.  ამჯერად ის მზადაა შეუდგეს საქმეს, მეტიც, ჯარმუშმა უკვე დაასახელა მსახიობები, რომლებიც ფილმში მთავარ როლებს შეასრულებენ. ლუარსაბის როლს ჯეიმს განდოლფინი მოირგებს, რომელსაც  ქართველი მაყურებელი სერიალ “სოპრანოს კლანიდან” იცნობს. დარეჯანის განსახიერებას კი რეჟისორი ყველასდა გასაკვირად  არც მეტი, არც ნაკლები დემი მურს შესთავაზებს. ამავე განცხადებაში აღნიშნულია, რომ მსახიობები თანახმანი არიან ფილმში მონაწილეობაზე, თუმცაღა მათი პროდიუსერები კომენტარს არ აკეთებენ.

 მიუხედავად ჯარმუშის ღია განცხადებისა, საქართველოს კულტურის, სპორტისა და ძეგლთა დაცვის სამინისტროში ოფიციალურ კომენტარს არ აკეთებენ. სამაგიეროდ ამ საკითხზე ბევრს საუბრობენ ქართული კინემატოგრაფის წარმომადგენლები. საქართველოს დამოუკიდებელ რეჟისორთა კავშირმა სათანადო განცხადება უკვე გაავრცელა. ისინი მიიჩნევენ, რომ “კაცია ადამიანი?!” ის ნაწარმოებია, რომლის ეკრანიზაციაც მხოლოდ ეროვნებით ქართველმა უნდა გააკეთოს. ისინი ჯარმუშის იდეას მხოლოდ იმ შემთხვევაში დაეთანხმებიან, თუკი ფილმის თანარეჟისორი რომელიმე მათი წარმომადგენელი გახდება.

 წამოწყებას მიესალმება ახალგაზრდა რეჟისორთა კავშირი. მათი თქმით ეს არის შანსი, რომლის ხელიდან გაშვებაც არ შეიძლება “თუკი ჯიმ ჯარმუშმა ეს ფილმი გადაიღო, ის აუცილებლად დაიმსახურებს ამერიკის კინოაკადემიის უმაღლეს ჯილდოს” – აცხადებს გაერთიანების თავმჯდომარე ბესო ლადარია.

 ამ საკითხზე საუბარი ჯერ მხოლოდ დღეს დაიწყო. დაველოდოთ მოვლენების შემდგომ განვითარებას.

 დათო გორგილაძე

12

კამილო ხოსე სელა – პიო ბაროხას მოსწავლე

სერიიდან ჩემი ლიტერატურული რჩევები

კამილო ხოსე სელაზე ცოტა იქმდეც მსმენოდა  ვიდრე  ” პარნასში” მის ერთერთ ნაწარმოებს, “პასკუალე დუარტეს ოჯახსა” და მოთხრობებს წავაწყდებოდი.  იმ დღეს მძიმე არჩევანის წინაშე დავდექი: ლუიჯი პირანდელო (“განსვენებული მატია პასკალი”)   თუ კამილო ხოსე სელა? ორივე ნობელის პრემიის ლაურეატია, მაშ რომლისთვის მიმენიჭებინა უპირატესობა? საბოლოოდ, ესპანურენოვანი ლიტერატურის სიყვარულმა არჩევანი მაინც სელაზე გამაკეთებინა. იმ საღამოს, კითხვის დაწყებისთანავე მივხვდი, რომ არჩევანში არ შევმცდარვარ, ამბავი პასკუალე დუარტესა და მის ოჯახზე საოცრად მიმზიდველი და მსუბუქად წასაკითხი აღმოჩნდა.

 მწერალს ორიგინალური ხერხი აქვს გამოყენებული ამბის გადმოსაცემად. ეს არის თავად პასკუალე დუარტეს ნაამბობი საკნიდან, სადაც ის სიკვდილით დასჯას ელოდებოდა. სიცოცხლის აღსასრულამდე რამდენიმე დღით ადრე, წიგნის მთავარი გმირი ქარალდზე გადმოტანილ საკუთარ თავგადასავალს სენიორ დონ ხოაკინ ბარერა ლოპესს უგზავნის. თითქოს გადმოცემის ფორმა (ხელნაწერების საქაღალდე) რაღაცით წააგავს ჭაბუა ამირეჯიბის მიერ არჩეულ ფორმას რომანში “დათა თუთაშხია”. თუმცაღა პასკუალე დუარტე თუთაშხიასგან განსხვავებით თავად ყვება საკუთარ ამბავს, პირველ პირში.

 საბოლოოდ მოთხრობა ძალიან ჩამთრევი და საინტერესოა. ოდნავ განსხვავებული და მოქნილი წერის სტილის წყალობით  კამილო ხოსე სელა რეალისტურად გვიხატავს სურათებს პასკუალე დუარტეს სიძნელეებითა და ტანჯვით აღსავსე ცხოვრებიდან. ესპანელი მწერალი შიშვლად წარმოგვიჩენს მთავარ გმირს, თავისი სიძულვილის, სიყვარულის, ცოდვების, დანაშაულებისა და ცოტაოდენი დამსახურების თანხლებით.  მსგავსი სახის წაკითხული წიგნებიდან ვფიქრობ ეს ყველაზე ჭეშმარიტი აღსარებაა საკუთარი თავისა და საზოგადოების წინაშე.

 ძალიან მომეწონა კამილო ხოსე სელას მოთხრობები. ისინი უდავოდ განსხვავდება სხვა მწერლების ნამუშევრებისაგან. საერთოდაც მომეჩვენა, რომ სელას ყოველი სტრიქონი შეიძლება გაარჩიო სხვა ნაწერებისაგან ისე რომ თქვა: ეს ხოსე სელაა.

საკუთარ თავს საკმაოდ ორიგინალურად აფასებს: “თავი ესპანეთის საუკეთესო მწერლად მიმაჩნია ოთხმოცდათვრამეტი წლის თაობის შემდეგ და თვითონაც მიკვირს რა ადვილად მივაღწიე ამას. მომიტევეთ, აბა მე რა უნდა მექნა!”

 საკმაოდ ბევრი გავიგე ამ მწერლის შესახებ ერთი ჩვეულებრივი, სამასგვერდიანი წიგნიდან. აქვეა მისი ლექცია, რომელიც 1989 წელს წაიკითხა ნობელის პრემიის მინიჭებასთან დაკავშირებით. 

საბოლოოდ გირჩევთ დაინტერესდეთ ამ კაცის შემოქმედებით. მე კი შევეცდები შიგადაშიგ მის სხვა რომანებზეც დავწერო.

 

დათო გორგილაძე

13

“მკვდარი პოეტების საზოგადოება”

სერიიდან ჩემი საყვარელი ფილმები

თუკი მე მკითხავთ, ისე კი ვინ უნდა მკითხოს, 1989 წლის ოსკაროსანი ფილმის წოდებას “მის დეიზის მძღოლის”  ნაცვლად სწორედ “მკვდარი პოეტების საზოგადოება” იმსახურებდა.

ეს ფილმი  პირველად ადრეულ ბავშვობაში ვნახე. მას შემდეგ აღარც კი მახსოვს რამდენჯერ ვუყურე. ალბათ ოცჯერ მაინც. სულ მინდოდა რაიმე დამეწერა მასზე და აი როგორც იქნა ვწერ. . .

  რა არის პოეზია? ამ კითხვაზე პასუხის გასაცემად დოქტორი პრიჩერდი შემოგთავაზებდათ გარკვეული გეომეტრიული ღერძების აგებას, პოეტებისთვის ქულების მინიჭებას და ბაირონისა თუ შექსპირის კოორდინატების მოძებნას ამ ღერძზე . . . აი სკოლის ალმანახის ყოფილი რედაქტორი, ფეხბურთის სასკოლო გუნდის ყოფილი კაპიტანი, ქალის თეძოების თაყვანისმცემელი და  ქალაქ ველტონის აკადემიის ინგლისური ენისა და ლიტერატურის მასწავლებელი ჯონ კიტინგი პოეზიაში  საზრვრებისა და გისოსების დაწესების წინააღმდეგია. ყველაზე საინტერესო კი ისაა, რომ საზღვრებსა და გისოსებს ის  ყოველდღიურ ცხოვრებაშიც ეწინააღმდეგება.

 მოკლედ ფილმის შინაარსის შესახებ მათთვის, ვისაც ის არ უნახავს, ანაც მათთვის ვისაც გახსენება სურს: მოქმედება ქალაქ ველტონის ვაჟთა მოსამზადებელ კოლეჯში ვითარდება, რომელიც თავისი სიმკაცრითა და ტრადიციულობით გამოირჩევა. ტრადიცია, ღირსება, დისციპლინა და სრულყოფილება, ეს ის ოთხი ბოძია, რომელზეც ველტონის აკადემია რამდენიმე ათეული წელიწადია ურყევად დგას.  თავად მოსწავლეები კოლეჯს “ველტონის” ნაცვლად “ჰელტონს” (hellton – ჯოჯოხეთური) უწოდებენ, რაც მათ დამოკიდებულებას სკოლისადმი ნათლად წარმოგვიჩენს.

ცვლილებები ორშაბათიდან იწყება ხოლმე . . .

 მოსწავლეები, ტოდ ანდერსონი, ჩარლი დალტონი, რიჩარდ კამერუნი, სტივენ მიქსი, ნილ პერი,  ნოქს ოვერსტრიტი და მათი მეგობრები ახალი სასწავლო წლისთვის ემზადებიან და ეგუებიან იმ აზრს, რომ ეს სემესტრიც ისეთივე რუტინული და მოსაბეზრებელი იქნება როგორც გასული სემესტრები, მაგრამ ბედი მათ  საჩუქარს, ინგლისური ლიტერატურის ახალ მასწავლებელს, ჯონ კიტინგს უმზადებს, რომელიც “ველტონის” კოლეჯის ტრადიციულ და “ნაცრისფერ” გაკვეთილებს გმობს და საკუთარი სტილი შემოაქვს . . .

 ვფიქრობ ფილმში ისეთი პრობლემებია წამოჭრილი, როგორიც დღესაც დგას უამრავი ცალკეული ინდივიდის, ასევე საზოგადოების წინაშე. თაობებს შორის უთანხმოება, პირადი არჩევანის თავისუფლება, ადამიანთა შორის ურთიერთობები და ა.შ

 ველტონის აკადემიის სტუდენტი “ტყვეების” წინააღმდეგობა მხოლოდ  სიგარეტის  მალულად მოწევაში და პირად საუბრებში აკადემიის დაცინვაში გამოიხატება. ყველა დანარჩენ საკითხში ისინი თავიანთი მშობლებისა და მასწავლებლების დამჯერნი არიან. მშობლების, რომლებმაც მთელი თავიანთი გავლენა გამოიყენეს, რათა მათი შვილი “ველტონში” მოხვედრილიყო. მასწავლებლების, რომლებსაც ისტორიული მისია აქვთ: შეინარჩუნონ ამერიკაში ყველაზე პრესტიჟული მოსამზადებელი კოლეჯის სახელი და დაიცვან ოთხი პრინციპი.

  ჯონ კიტინგმა მოსეს მისია ნებაყოფლობით იტვირთა. მან მოზარდები ბურუსიდან უნდა გამოიყვანოს. ფილმში კარგადაა დადგმული არატრადიციული გაკვეთილები, რომლებზეც  მასწავლებელი  ცდილობს  ფიქრს შეაცვიოს მოსწავლეები.

carpe diem

წამის  მოწყვეტა  და ყოველი დღის სათანადოდ გამოყენება ჯონ კიტინგის მთავარი პოსტულატია.  მის მიერ მიერ ჩატარებული პირველი გაკვეთილის შემდეგ, მთელი ფილმის განმავლობაში ჩვენ ვხედავთ მოსწავლეების გამოღვიძებას, გათავისუფლებას. ვაჟების გამოღვიძების ერთერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ნიშანი, მათ მიერ ძველი ტრადიციის “მკვდარი პოეტების საზოგადოების” აღდგენაა. მართალია  ღამით ძველ ინდიელთა გამოქვაბულში ყმაწვილების შეკრება და ლექსების კითხვა ერთი შეხედვით დიდი ვერაფერი რევოლუციაა, მაგრამ იმ სიტუაციაში ეს მოსწავლეების  ერთადერთი  ქმედებაა, რომლითაც ისინი ეწინააღმდეგებიან სკოლის ტირანულ შინაგანაწესს.

ო კაპიტანი! მათი კაპიტანი!

“ო კაპიტანო! ჩემო კაპიტანო!” უოლტ უიტმენის ლექსის სათაურია, რომელიც მან აბრაამ ლინკოლნს მიუძღვნა. “გაკვეთილებზე თქვენ შეგიძლიათ მომმართოთ, როგორც მისტერ კიტინგი, ან თუ უფრო თამამები იქნებით მომმართეთ: ო კაპიტანო! ჩემო კაპიტანო! “ფილმის მსვლელობისას რობინ უილიამსის გმირი მოსწავლეების კუმირი ხდება, ის მათი მთავარი მაგალითია. კინოში ძალიან ლამაზადაა ნაჩვენები მათი თავგადასავალი.

 ტოდ ანდერსონისა და ჯონ კიტინგის ურთიერთობა ფილმის ერთერთი უმნიშვნელოვანესი ნაწილია.  ტოდს, რომელიც ტირან მამას მომავალ ექიმად წარმოუდგენია,  გულის სიღრმეში მსახიობობა სურს. რჩევებს ის მასწავლებლისგან იღებს. საბოლოოდ, მამის გაფრთხილების მიუხედავად ის მაინც თამაშობს მთავარ როლს უილიამ შექსპირის “ზაფხულის ღამის სიზმარში” . . . მამის რეაქციიდან გამომდინარე ტოდი ერთადერთ გამოსავალს სუიციდში ხედავს. ალბათ ეს იყოს მისი პირველი და უკანასკნელი სერიოზული დამოუკიდებელი გადაწყვეტილება. გამოდის რომ ტოდ ანდესონმა თავისუფლება სიკვდილში ნახა. . .

 ანდერსონი მკვდარია, “ჯოჯოხეტურ აკადემიას” კი “განტევების ვაცი”  სჭირდება. ჯონ კიტინგი იდეალური კანდიდატია.

 მასწავლებელმა შეძლო თვალი აეხილა  და დამოუკიდებლად აზროვნება ესწავლებინა ყმაწვილებისთვის, რომლებიც ადრე თუ გვიან კაცებაი გახდებიან. ტოდ ანდერსონმა კი დაბრკოლება ვერ გადალახა.

საბოლოოდ ეს ის ფილმია, რომელიც ფიქრის საშუალებას გაძლევს. ეს არის ფილმი მამებისთვის, რომლებიც ისტორიკოსობის მოსურნე შვილს აძალებენ მათემატიკოსი გახდეს. ეს არის ფილმი შვილებისთვის, რომლებსაც საკუთარი ხმის ამოღების რცხვენიათ. ეს არის ფილმი ქართველებისთვის, რომლებიც დიდწილად განაპირობებენ ხოლმე თავიანთი პირმშოების პროფესიულ მომავალს. ეს არის ფილმი ბევრი რამის შესახებ.

გარდა შინაარსობრივი მხარისა, ფილმს ამშვენებს რობინ უილიამსი, რომელმაც ოსტატურად მოირგო სტუდენტებთან უშუალო და მეგობრული დამოკიდებულების მქონე ტანმორჩილი და მამაცი მასწავლებლის როლი. ალბათ სწორედ ის მიიღებდა ოსკარს მამაკაცის როლის საუკეთესოდ შესრულებისთვის, იმ წელს დენიელ დეი ლიუისს შეუდარებლად რომ არ განესახიერებინა ინვალიდი მხატვრის, კრისტი ბრაუნის როლი ფილმში “ჩემი მარცხენა ფეხი”

მშვენიერია ფილმის დასასრული, როცა აკადემიიდან გაგდებულ ჯონ კიტინგს მისს მოსწავლეები თამამად მიმართავენ: ო კაპიტანო! ჩემო კაპიტანო!